Zakażenia układu moczowego

Mechanizm powstawania ZUM
Zakażenia układu moczowego (ZUM), a w szczególności zapalenie pęcherza moczowego, są jedną z najczęstszych przyczyn interwencji lekarskich, obok infekcji układu oddechowego i pokarmowego. Problem infekcji dróg moczowych zdecydowanie częściej dotyczy kobiet, co wynika z budowy anatomicznej żeńskich dróg moczowych.
Zakażenia układu moczowego (ZUM), a w szczególności zapalenie pęcherza moczowego, są jedną z najczęstszych przyczyn interwencji lekarskich, obok infekcji układu oddechowego i pokarmowego. Problem infekcji dróg moczowych zdecydowanie częściej dotyczy kobiet, co wynika z budowy anatomicznej żeńskich dróg moczowych. Po pierwsze, żeńska cewka moczowa jest znacznie krótsza od męskiej (ok. 3-4 cm wobec około 18-20 cm), dlatego też bakterie mają do przebycia krótszy dystans. Po drugie, ujście zewnętrzne cewki znajduje się blisko odbytu, co sprzyja przenoszeniu bakterii na skutek niezachowania należytej higieny.
Co najmniej 20-50% kobiet raz w życiu zgłasza się do lekarza z objawami infekcji w zakresie dróg moczowych. W większości przypadków ma to miejsce albo w okresie dzieciństwa, albo w okresie aktywności seksualnej.
Zakażenie układu moczowego związane jest z występowaniem drobnoustrojów chorobotwórczych (tj. bakterii, wirusów, grzybów lub pierwotniaków) w drogach moczowych, które w prawidłowych warunkach powinny pozostawać jałowe. Najczęstszym źródłem bakterii będących przyczyną zakażeń w układzie moczowym jest jelito grube, z którego bakterie wydostają się na skórę krocza i w sprzyjających okolicznościach wnikają przez cewkę moczową. Inwazja tych drobnoustrojów następuje najczęściej drogą wstępującą, to znaczy ze skóry w okolicy krocza, przez cewkę moczową do pęcherza moczowego, a w niektórych przypadkach poprzez moczowody do nerek. W bardzo rzadkich przypadkach drobnoustroje mogą dostać się do układu moczowego przez ciągłość (np. przebicie ropnia) lub drogą krwi (sepsa). Drobnoustroje namnażając się w drogach moczowych powodują ich uszkodzenie - stan zapalny, czego widocznymi dla chorego objawami mogą być obecność ropy lub krwi w moczu, bóle w okolicy nadłonowej (podbrzusza), bóle pleców w okolicy lędźwiowej, częste i bolesne oddawanie moczu, gorączka, wymioty.


Objawy ZUM
Zakażenie układu moczowego może przebiegać bezobjawowo albo objawowo pod postacią zapalenia cewki moczowej, pęcherza moczowego i odmiedniczkowego zapalenia nerek, posocznicy moczowej (urosepsa). Objawy w każdej z tych postaci zakażeń układu moczowego są nieco inne.
Zakażenie układu moczowego może przebiegać bezobjawowo albo objawowo pod postacią zapalenia cewki moczowej, pęcherza moczowego i odmiedniczkowego zapalenia nerek, posocznicy moczowej (urosepsa). Objawy w każdej z tych postaci zakażeń układu moczowego są nieco inne.
Typowe objawy zapalenia cewki moczowej i pęcherza moczowego obejmują dolegliwości podczas oddawania moczu (np. pieczenie, ból w obrębie cewki moczowej), ból w okolicy nadłonowej (podbrzusza), bolesne parcie i częste oddawanie moczu w małych ilościach, czasami zatrzymanie moczu z powodu dolegliwości bólowych.
Typowe objawy odmiedniczkowego zapalenia nerek obejmują nagły początek z gorączką powyżej 38oC, dreszcze, bóle brzucha lub okolicy lędźwiowej, czasami nudności i wymioty. Mogą wystąpić również zaburzenia w oddawaniu moczu i stolca (biegunka lub zaparcie). W skrajnie ciężkich przypadkach może rozwinąć się sepsa, czyli ogólnoustrojowe zakażenie powikłane niewydolnością wielu organów.
Podczas infekcji wygląd i zapach moczu może się zmienić. Czasami w moczu może pojawić się krew - mocz jest wtedy ciemniejszy (bardziej brązowy) lub zawiera świeżą krew i śluz. Zapach moczu może także ulec zmianie (jest nieprzyjemny, przypomina woń stolca lub ryb), co wiąże się z obecnością w moczu ropy, bakterii i ich produktów przemiany materii.
Powikłania ZUM
Mimo postępu medycyny, jaki dokonał się na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci, zakażenia układu moczowego stanowią poważny problem kliniczny i społeczny.
Mimo postępu medycyny, jaki dokonał się na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci, zakażenia układu moczowego stanowią poważny problem kliniczny i społeczny. Wymagają indywidualnego podejścia do każdego pacjenta ze względu na możliwość poważnych następstw. Skutkiem powikłanych zakażeń układu moczowego może być uszkodzenie dróg moczowych lub nerek (np. ropień nerki), niewydolność nerek, nadciśnienie tętnicze, sepsa, a u kobiet w ciąży - zagrożenie przedwczesnym porodem lub poronieniem. U osób z przewlekłym schorzeniami nerek, każde zakażenie układu moczowego pogarsza ich funkcję.
Ciąża a ZUM
Prawie u co dziesiątej ciężarnej dochodzi do zakażenia układu moczowego, które może przebiegać bez objawów lub przyjąć postać zapalenia cewki lub pęcherza moczowego, rzadziej odmiedniczkowego zapalenia nerek.
Prawie u co dziesiątej ciężarnej dochodzi do zakażenia układu moczowego, które może przebiegać bez objawów lub przyjąć postać zapalenia cewki lub pęcherza moczowego, rzadziej odmiedniczkowego zapalenia nerek. Zwiększoną podatność na infekcje dróg moczowych w ciąży tłumaczą zmiany, które zachodzą w organizmie kobiety w czasie ciąży: pęcherz moczowy przesuwa się ku górze i do przodu, co powoduje zaleganie moczu po mikcji; z powodu ucisku na moczowody przez powiększającą się macicę oraz zwiększone wydzielanie moczu przez nerki dochodzi do poszerzenia i zastoju moczu w górnych drogach moczowych. Największe ryzyko zakażenia układu moczowego istnieje między 9 a 17 tygodniem ciąży.
Kobiety, które w dzieciństwie były leczone z powodu odpływu pęcherzowo-moczowodowego, są obarczone zwiększonym ryzykiem wystąpienia zakażeń dróg moczowych w czasie ciąży. Ze względu na podwyższone ryzyko wystąpienia infekcji dróg moczowych w czasie ciąży zalecane jest regularne wykonywanie badania ogólnego moczu i w przypadku wykrycia bakterii podjęcie leczenia antybiotykami. Powikłaniem nieleczonego zakażenia układu moczowego może być poronienie, poród przedwczesny, urodzenie dziecka z niską masą urodzeniową, jak również zakażenie okołoporodowe noworodka.

Cukrzyca a ZUM
Cukrzyca zwiększa ponad trzykrotnie ryzyko wystąpienia zakażeń układu moczowego u kobiet. Zakażenie układu moczowego u chorych na cukrzycę uznaje się za zakażenie powikłane.
Zakażenie układu moczowego u chorych na cukrzycę uznaje się za zakażenie powikłane. Cukrzyca zwiększa ponad trzykrotnie ryzyko wystąpienia zakażeń układu moczowego u kobiet, w szczególności u tych pacjentek, u których pomimo leczenia nie udaje się uzyskać prawidłowego poziomu cukru we krwi. Cukrzyca znacząco zwiększa ryzyko rozwoju zakażeń dróg moczowych wywołanych przez Enterobacteriaceae oraz przez szczepy Klebsiella. U kobiet chorych na cukrzycę bezobjawowy bakteriomocz (> 105 bakterii/ml) występuje bardzo często i jest wskazaniem do podjęcia leczenia przeciwbakteryjnego, ponieważ nieleczony prowadzi do zaburzenia funkcji nerek. U wyżej wymienionych częściej obserwuje się zakażenia górnych dróg moczowych pod postacią odmiedniczkowego zapalenia nerek, podczas którego może dojść do martwicy brodawek nerkowych. Chorzy na cukrzycę również częściej chorują na śródmiąższowe zapalenie nerek (które w populacji ludzi nie chorujących na cukrzycę występuje bardzo rzadko), z tworzeniem się licznych drobnych ropni i rozwojem niewydolności nerek. Z powodu tak istotnych zagrożeń, pacjenci z cukrzycą powinni wykonywać częste badania kontrolne moczu i być po opieką specjalisty.
Mechanizmy chroniące organizm przed ZUM
U wielu osób często dochodzi do wniknięcia niewielkiej liczby bakterii do dystalnego odcinka cewki moczowej, jednak mechanizmy odpornościowe układu moczowego chronią organizm przed wniknięciem bakterii w obręb dróg moczowych.
U wielu osób często dochodzi do wniknięcia niewielkiej liczby bakterii do dystalnego odcinka cewki moczowej, jednak mechanizmy odpornościowe układu moczowego chronią organizm przed wniknięciem bakterii w obręb dróg moczowych. Najważniejsze z mechanizmów obronnych to przepłukiwanie śluzówki dróg moczowych przez strumień moczu, jego lekko kwaśny odczyn, wysokie stężenie mocznika w moczu, obecność białek odpornościowych (immunoglobulin) w moczu, ochronne właściwości nabłonka dróg moczowych, regularne opróżnianie pęcherza podczas mikcji, zwieracze zamykające światło cewki, mechanizm zastawkowy zapobiegający cofaniu się moczu z pęcherza moczowego do nerek.

Zapobieganie
Profilaktyka ma na celu zapobieganie zakażeniom układu moczowego i polega na eliminacji sytuacji sprzyjających tym infekcjom.
Zapobieganie nawrotom prostych zakażeń układu moczowego zaczynamy od oceny indywidualnego profilu ryzyka i w zależności od jej rezultatów, zalecane są różne działania np. przyjmowanie większej ilości płynów, delikatne zakwaszanie moczu, zmiany w higienie intymnej, dbałość o częste opróżnianie pęcherza moczowego, szczególnie po stosunku, unikanie stanów zapalnych okolicy sromu i pochwy, rezygnacja z dopochwowych środków plemnikobójczych i mechanicznych środków antykoncepcyjnych, wykluczenie infekcji u partnera seksualnego, antyseptyka w środowisku (np. basen, toaleta, siłownia).
Zapobieganie skomplikowanym zakażeniom układu moczowego dotyczy przede wszystkim właściwego leczenia choroby podstawowej. Czasami konieczne jest leczenie chirurgiczne, jeśli u podłoża nawrotów infekcji dróg moczowych są wady układu moczowego lub kamica układu moczowego. W takich przypadkach konieczna jest opieka specjalisty urologa lub nefrologa. W wybranych sytuacjach, lekarz może także zalecić terapię wspomagającą polegającą na zwiększeniu odporności przeciw zakażeniom bakteryjnym. Przyjmowanie preparatów zwanych "szczepionkami nieswoistymi" pobudza ogólną odporność organizmu. Szczepionki zawierają zabite komórki bakterii lub ich fragmenty zatem są bezpieczne dla człowieka i nie mogą stanowić źródła infekcji. Działają na nieswoiste mechanizmy obronne prowadząc do zwiększenia miana przeciwciał typu IgA w wydzielinach błon śluzowych. Mogą także stymulować wytwarzanie swoistych przeciwciał przeciwko bakteriom zawartym w szczepionce. Szczepionki mogą być zalecone jako forma profilaktyki zakażeń układu moczowego, jak również leczniczo w przypadkach nawracających, przewlekłych infekcji dróg moczowych. Przeciwwskazaniem do zastosowania szczepionek są ostre choroby zakaźne, czynna gruźlica, wrodzone i nabyte zaburzenia odporności oraz leczenie immunosupresyjne i choroby autoimmunologiczne.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *